De laatste tijd zijn er een toenemend aantal mannen in mijn praktijk en in het mannenwerk, die flinke problemen hebben met de opvoeding van hun (puber)zoon. Met name het aannemen van grenzen en het kunnen omgaan met frustraties en agressie zijn pijnlijke thema’s, voor zowel deze vaders als hun zoons. Naast de voortdurende oorlogsberichten is er al jaren nog een impactvolle invloed op onze volgende generatie jonge mannen: de Manosphere. Een netwerk van online gemeenschappen, websites, blogs, fora en sociale media-accounts waarin een bepaalde visie op mannelijkheid centraal staat. Voor ouders belangrijk om hierover op de hoogte te zijn en in gesprek te zijn met je zoon(s) en zeker ook dochter(s).

Wie de Netflixdocumentaire Inside the Manosphere door Louis Theroux bekijkt, ziet in eerste instantie vooral de harde buitenkant: zelfverklaarde mannelijke influencers die via podcasts, YouTube-kanalen en sociale media miljoenen jonge mannen bereiken met een boodschap van dominantie, succes en controle over vrouwen.

Het zijn mannen die zich presenteren als degenen die “de waarheid” hebben ontdekt, die de zogenoemde red pill (uit de film de Matrix) hebben geslikt en zich hebben losgemaakt van een samenleving die volgens hen mannen structureel onderdrukt. Hun boodschap is luid, zelfverzekerd en vaak provocerend. Maar naarmate de documentaire zich ontvouwt, wordt er een andere laag zichtbaar. Een kwetsbaardere, tragischere laag. En misschien zit er nog een tweede, subtielere laag bij deze documentaire, waarin ook Theroux zelf niet buiten schot blijft. Ook hij ontkomt niet uit de dominantie van de ratrace.

De industrie van mannelijke onzekerheid

De documentaire laat zien hoe groot de manosphere inmiddels is geworden en waar mannelijkheid wordt verkocht als product. De boodschap is vaak simpel. Mannen zouden hun macht verloren hebben. Feminisme zou de samenleving hebben scheefgetrokken. De oplossing? Word een “high value man”: verdien geld, train hard, wees dominant.

Voor miljoenen jonge mannen klinkt dat aantrekkelijk. Niet omdat ze vrouwen willen haten, maar omdat ze zoeken naar richting.

Volgens Theroux speelt er iets anders onder de oppervlakte: veel jonge mannen voelen zich onzeker, eenzaam en zonder duidelijke rolmodellen. In dat gat springt een hele industrie die precies weet hoe ze die onzekerheid kan monetariseren.

Woede verkoopt en controverse verkoopt nog beter. En in het algoritmetijdperk betekent dat: hoe extremer je boodschap, hoe meer aandacht je krijgt.

De paradox van de “vrije man”

Wat de documentaire bijzonder maakt, is dat Louis Theroux niet alleen confronteert. Hij observeert ook. En ergens halverwege begint een paradox zichtbaar te worden. Veel influencers in deze wereld verkondigen dat ze zich hebben losgemaakt van het systeem. Ze zeggen dat ze vrij zijn: vrij van de mainstream, vrij van politiek correcte normen, vrij van feminisme.

Maar ondertussen zijn ze juist extreem afhankelijk van datzelfde systeem.

Hun leven draait om views, likes, abonnementen en inkomstenstromen. Ze moeten voortdurend content produceren, provoceren en polariseren om relevant te blijven. De algoritmes van social media bepalen hun succes.

Het resultaat is ironisch. De mannen die zeggen dat ze zijn ontsnapt uit de matrix… zitten er misschien wel dieper in dan wie dan ook. Een permanente prestatiedruk: altijd online, altijd maar groter, extremer en luider. Een ratrace, vermomd als vrijheid.

De onverwachte wending: compassie

Aan het einde van de documentaire verandert de toon subtiel. Theroux duikt in het verleden van sommige influencers. Oude filmpjes van familieverhalen. Je ziet jongens die ooit gewoon kinderen waren.

En dan wordt iets zichtbaar dat in de online discussies vaak ontbreekt: context. Veel van deze mannen groeiden op zonder vader. Zonder stabiel sociaal netwerk. Soms in armoede, meestal met weinig perspectief.

Dat maakt hun ideeën niet minder problematisch. Maar het maakt wel duidelijk dat hun verhaal niet alleen over macht en ideologie gaat. Het gaat met name over gemis. Over jongens die nooit hebben geleerd hoe volwassen mannelijkheid eruit kan zien.

Slachtoffers én producenten van het systeem

En dat is misschien de meest ongemakkelijke conclusie van de documentaire. De influencers in de manosphere zijn tegelijkertijd twee dingen:

• ze verspreiden schadelijke ideeën
• maar ze zijn ook producten van dezelfde maatschappelijke en digitale dynamiek

Ze hebben geleerd dat aandacht de valuta van deze tijd is. Dat provocatie groeit en dat nuance niet viraal gaat. En dus spelen ze het spel, omdat het werkt.

Zoals Theroux het ergens treffend samenvat: online kan het simpelweg winstgevend zijn om zo’n persona te spelen.

De ratrace = de red pill

Wat we in Inside the Manosphere zien, is dus niet alleen een ideologische beweging. Het is ook een collectieve copingstrategie. Een manier waarop jonge mannen proberen om een innerlijk tekort te maskeren. Door het te overschreeuwen.

De documentaire laat zien hoe sommige van deze influencers gevangen raken in het personage dat ze zelf hebben gecreëerd. Hun identiteit is verstrengeld geraakt met hun online rol. De man die altijd gelijk heeft. De man die succes definieert in termen van geld, status en seksuele verovering.

Maar een identiteit die gebouwd is op voortdurende bevestiging van buitenaf moet zichzelf blijven bewijzen: elke dag, elke video en elke provocatie steeds opnieuw.

Dat is geen vrijheid, dat is nog steeds een hamsterwiel.

Hoe Theroux er zelf ook in meedraait?

Zoals eerder genoemd zit er nog een tweede, subtielere laag in deze documentaire, waarin ook Theroux zelf niet buiten schot blijft. Hij probeert toegang te krijgen tot de nieuwe machtscentra van invloed, maar botst op een realiteit waarin zijn traditionele autoriteit niet vanzelfsprekend is. Zo werd Andrew Tate wel benaderd, maar weigerde hij deelname omdat hij Theroux “onvoldoende relevant” vond en bovendien betaald wilde worden voor een interview. Dat was niet mogelijk. Dus komen uiteindelijk Tates lookalikes in beeld.

Dit is voor Theroux’ de eerste grote documentaire direct voor Netflix, na decennia waarin hij vooral via de BBC werkte. Dat betekent ook dat hij, net als de influencers die hij onderzoekt, opereert binnen een nieuw medialandschap waarin streamingplatforms, bereik en kijkcijfers bepalend zijn voor wat er gemaakt wordt. Alleen speelt hij het spel aan de kant van longform journalistiek, terwijl zijn onderwerp het spel speelt via algoritmes en sociale media.

Theroux beweegt ook mee met deze wereld waarin de stem van de vrouw ondergeschikt is. Hij kiest er (on?)bewust voor om in beeld te brengen hoe door deze dominante mannen wordt omgegaan met de vrouwen in hun leven. En als laatste voorbeeld waarin hij besmuikt uitroept: ‘ik ben geen content’ is het een krampachtige poging om niet besmet te raken, terwijl later blijkt dat hij ter plekke het mikpunt wordt van laster tijdens een livestreaming.

Deze beelden van de Manosphere is slechts een uiting van een bredere context over een grote verschuiving: een generatie jonge mannen die hun wereldbeeld vormt via influencers met miljoenen volgers. Wat heeft Theroux beoogd om hierin  te bewerkstelligen?

Het durven ontmoeten van kwetsbaarheid?

Misschien een waardevolle les van deze documentaire is: het onvermijdelijke van eenieders vicieuze cirkel. Niet in het veroordelen van deze mannen, maar in het herkennen van het mechanisme erachter. Want de jonge jongens die vandaag naar hen kijken, de veertien- en vijftienjarigen die zich verloren voelen in een wereld zonder duidelijke mannelijke initiatie, zien vaak alleen de buitenkant. Ze zien de auto’s, het geld, de zelfverzekerde houding.

Wat verkocht wordt als de red pill voor vrijheid blijkt een fabeltje. De innerlijke gevangenis is er nog steeds, ook voor de documentairemaker zelf.

Voor de nieuwe generatie jongens ligt er een belangrijke uitnodiging. Dat zelfs degenen die zeggen dat ze “uit het systeem zijn ontsnapt” nog midden in de ratrace zitten. En dat echte vrijheid misschien begint op een heel andere plek: niet in het overschreeuwen van kwetsbaarheid, maar in het durven ontmoeten ervan.

En daar is een andere documentaire over gemaakt waar ik bij betrokken was: Echte mannen huilen niet op Cinetree. Die film is gratis te zien via: https://cinetree.nl/echtemannenhuilenniet.