De volgende woorden in het nummer ‘Kan Niet Alleen’ van Typhoon, dat speciaal voor deze documentaire Echte mannen huilen niet werd geschreven, raken precies de kern.

Broer, ik geloof: er is een gesprek
Voor elk gevecht dat ik voer in m’n hoofd
Er is een schouder voor elke last die ik moeilijk kan dragen
Ik ben geen prater, ik ben een strijder
Blikken verraden
Hoe krijg je hulp als je niet durft te vragen?
Hoe kan je kwetsbaarheid zien als je wapen?
Echte kampioenen vieren hun tranen.

Afgelopen november stond ik op de hei bij de KNVB in Zeist. Twee dagen lang werkten we samen met een groep (ex-)profvoetballers, een cameracrew en enkele begeleiders aan de documentaire Echte mannen huilen niet. Ik was betrokken bij de voorbereiding van de tweedaagse en begeleidde het groepsproces samen met Erik Wegewijs. Daarin ben ik Jan-Paul (Gugi) van der Velden dankbaar voor het vertrouwen en het privilege om hieraan te mogen bijdragen.

Zo’n subtiel proces vraagt om een zorgvuldige balans. Want het gaat hier niet om goedkoop effectbejag. Aan de ene kant wilden we ruimte creëren voor echte gesprekken en kwetsbaarheid. Aan de andere kant stonden er camera’s op ons gericht. Dat maakte het spanningsveld voelbaar. Veiligheid creëren werd daardoor nog belangrijker dan normaal.

De vraag die centraal stond tijdens deze dagen was eigenlijk eenvoudig: wat gebeurt er als mannen die vooral geleerd hebben sterk te zijn, ruimte krijgen om zich uit te spreken over wat er werkelijk speelt?

Zoals de initiatiefnemers Edson Braafheid en Gianni Zuiverloon van Play Mental Foundation ooit aan elkaar vroegen: “Hoe gaat het nu echt met je?”

In de kleedkamer waar het allemaal begon

De eerste opnames zijn natuurlijk in de kleedkamer van een voetbalclub. Dat is waar deze mannen zoveel hebben ervaren van hoogtepunten en dieptepunten. Van gewonnen duels tot gemiste strafschoppen en alles ertussenin.

Wat ik bijzonder vond, was dat in de eerste openingsronde de verbinding zó snel ontstond dat er direct kwetsbaarheid werd getoond. Dat moment verraste me. Hoewel ik zelf zoveel mogelijk echtheid wilde inbrengen, ging het gesprek sneller de diepte in dan ik had verwacht.

Wellicht hebben krachtige mannen toch niet zoveel nodig om hun pantser te laten zakken?

In een wereld waarin prestaties, competitie en kracht zo centraal staan, is het niet gebruikelijk dat mannen zich openen. Maar in mijn ervaring is er niet zoveel nodig wanneer mannen een kring vormen en zelf gekozen hebben om hun pantser af te leggen. Allereerst die veilige setting en een eerlijke uitnodiging om voorbij het gebruikelijke te gaan. En de herkenning dat andere mannen met dezelfde uitdagingen rondlopen. Wat in dit geval ook helpt is de intentie om een voorbeeld te willen geven voor een grotere groep mannen.

Ik heb ontzag gekregen voor de druk waaronder topsporters moeten presteren. Een volgende uitspraak raakte me: “toen ik stopte met mijn voetbalcarrière had pas weer het gevoel mens te kunnen zijn.” Wij mannen kunnen onszelf pushen voorbij onze eigen grenzen waarbij we vaak ook echt te ver gaan.

Die zin bleef bij mij hangen. Want hoewel het hier gaat over topsporters, herken ik hetzelfde mechanisme in mijn eigen praktijk als systemisch coach en begeleider van mannengroepen of – workshops.

Presteren als tweede natuur

Veel mannen leren al vroeg dat ze sterk moeten zijn: doorzetten, niet klagen, presteren, kostwinner zijn. In de sport, op het werk, in het gezin. Dat zijn waardevolle kwaliteiten. Ze helpen bij verantwoordelijkheid nemen, kracht tonen en doelen bereiken.

Maar er zit ook een schaduwkant aan.

Wanneer presteren de dominante manier wordt om in het leven te staan, raakt een man de verbinding met zijn binnenwereld kwijt.

In de documentaire wordt dat zichtbaar bij deze (ex-)profvoetballers. Achter succesvolle carrières blijken ook verhalen te zitten van onzekerheid, persoonlijke uitdagingen en daarin vaak een diepe eenzaamheid. Dat maakt het nummer ‘Kan niet alleen’ van Typhoon zo treffend. En dat is precies wat ik ook zie bij mannen die bij mij aankloppen.

Wanneer het water aan de lippen staat

In mijn eigen praktijk zie ik veel mannen bij wie het water aan de lippen staat. Op het randje van burn-out of bore-out. Een partner die aangeeft dat het zo niet verder kan. Verstrikt in verleidingen zoals te hard werken, verslavingen of vreemdgaan.

Wanneer kracht, kostwinnerschap en verantwoordelijkheid continu de overhand hebben, wat gebeurt er dan met de vraag: Wat is mijn diepere verlangen? Waar leef ik voor? Waar ligt mijn eigen speelruimte?

Die vragen verdwijnen vaak naar de achtergrond. En veel mannen zijn simpelweg niet gewend om te voelen wat er op die diepere laag speelt. Veel mannen die bij mij komen hebben jarenlang gefunctioneerd. Vaak zeer succesvol. Ze hebben een carrière opgebouwd, een gezin gesticht en verantwoordelijkheid genomen.

Maar ergens onderweg zijn ze zichzelf kwijtgeraakt.

Dat moment ontstaat meestal niet plotseling. Het bouwt zich langzaam op. Eerst ontstaat er vermoeidheid. Daarna irritatie of onrust. Vaak ook een gevoel van leegte of zwaarte. Tot het moment waarop het systeem vastloopt.

Wat mij daarbij opvalt, is dat deze mannen niet gewend zijn om stil te staan bij hun binnenwereld. Niet omdat ze dat niet willen, maar omdat ze het nooit geleerd hebben.

Het pantser van mannen

Tijdens de tweedaagse werd ook bewust gewerkt met fysieke oefeningen. Daarin kozen we voor een boksclinic met Levi Rigters. Een zeer effectieve manier van ontpantseren is het afreageren op een veilige manier. Door de pantserlaag heen komt dan vaak een laag van kwetsbaarheid beschikbaar. Daarbij is de veilige bedding van andere steunende mannen essentieel.

Wat er dan gebeurt is vaak bijzonder om te zien: eerst is er spanning, meestal ook competitie wie het hardst of langst kan en die ‘agressie’-energie die eruit moet.

Daarna ontstaat er ruimte en de energie zakt. De mannen worden stiller en dalen af in hun binnenwereld. Het wordt eerlijker. Het lichaam heeft eerst te ontladen voordat er plek komt voor wat eronder ligt. En daaronder liggen hele menselijke aspecten: twijfel, verdriet, gemis, verlangen of simpelweg de wens om echt gezien te worden.

Kwetsbaarheid als kracht

De titel van de documentaire, Echte mannen huilen niet, verwijst naar een overtuiging die veel mannen herkennen. Huilen, of überhaupt kwetsbaarheid tonen, zou een teken van zwakte zijn.

Deze mannen laten zien dat het tegenovergestelde waar is.

Kwetsbaarheid vraagt moed. Deze mannen zijn bereid om te kijken naar wat er werkelijk speelt in henzelf. Verantwoordelijkheid nemen voor gevoelens, in plaats van ze weg te drukken of te overschreeuwen.

In mannengroepen of -workshops zie ik regelmatig hoe kracht en kwetsbaarheid juist hand in hand gaan. Wanneer mannen zich veilig voelen in een groep, ontstaat er ruimte om eerlijk uit te spreken. Over twijfel en onzekerheden. Over falen en schaamte. Over verlangens die misschien al jaren onder het oppervlak liggen.

En dan ontstaat er ook meer innerlijke rust en innerlijke beslistheid. Niet dat dat problemen verdwijnen, maar omdat die man weer in contact komt met zichzelf.

Welke lessen kunnen mannen leren?

De documentaire laat zien dat zelfs mannen die jarenlang in de wereld van topsport hebben gefunctioneerd behoefte hebben aan ruimte voor hun menselijke kant. En eigenlijk geldt dat voor alle mannen.

Belangrijke vragen zijn:

• Hoe gaat het nu echt met mij?
• Wat leeft er eigenlijk in mij? Wat raakt mij werkelijk?
• Waar verlang ik naar?

Kwetsbaarheid betekent niet dat je zwak wordt. Het betekent dat je bereid bent om eerlijk te zijn. Naar jezelf en naar anderen. Ik bewonder de moed van deze mannen in de documentaire om hierin een ander geluid te laten horen. Voor mij zijn zij een voorbeeld in veiligheid creëren, in zich uitspreken vanuit authenticiteit en in de kracht van kwetsbaarheid.

Dus ‘Echte kampioenen vieren hun tranen‘, om af te sluiten met de woorden van Typhoon.

Wil je de documentaire Echte mannen huilen niet zelf bekijken? Neem er een rustig moment voor.

De film is gratis te zien via: https://cinetree.nl/echtemannenhuilenniet.