De focus op kracht, sterk-zijn en manifesteren heeft voor veel mannen de voorkeur. Leren om verlies te nemen, loslaten en overgave is voor veel mannen een flinke opgave. En tegelijkertijd een belangrijke opening om te leren maken.
Laatst had ik een sessie voor 1 op 1 coaching met een cliënt, een man van begin veertig van Joodse komaf. Hij gaf aan dat hij bezig was te leren om verlies te nemen. Zijn hele leven had hij de focus gelegd op zich krachtig opstellen, doorzetten, vechtsport beoefenen, zich willen bewijzen. In de sessies hadden we gewerkt aan patronen ontstaan in de relatie met zijn ouders en met name zijn vader. Hij deelde dat hij zich emotioneel nooit gezien of gesteund had gevoeld door zijn vader. Dat hij eerder de ervaring had dat zijn vader hem steeds weer liet vallen en veel te veel met zijn eigen leed bezet was.
Met veel moeite heeft hij het echte gesprek met zijn vader aangeknoopt nadat we het hadden voorbereid door het schrijven van een eerlijke brief. Het bleek een spannende en ook heilzame stap. Niet omdat het gedrag van zijn vader zoveel veranderde, maar omdat hij zichzelf eindelijk kon tonen en uitspreken.
Zijn verhaal raakte mij. Niet alleen vanwege wat hij doormaakte, maar ook omdat het mijn eigen geschiedenis raakt.
Eros en Thanatos: de twee krachten
Afgelopen weekend deden we in het derde blok van het Jaarprogramma Mannelijk Meesterschap een opstelling met de polariteit Eros en Thanatos. In de psychoanalyse gebruikt Sigmund Freud het begrip Eros in de betekenis van levensdrift. Eros is hiermee tegengesteld aan Thanatos, ofwel doodsdrift.
In de ruimte hadden beide elementen een weergave waarbij het ene een plateau met onder andere kaarsen, bloemen en mooie stenen verbeeldde, en het andere dode takken, zwart houtskool, stenen en schors. De vraag aan de mannen was om eerst te ervaren wat bewegen tussen deze polariteit voor beelden en ervaringen opriep, en vervolgens te gaan staan op een instinctieve plek ten opzichte van beide polen. Opvallend was dat verreweg de meeste mannen hun focus hadden op Eros. Een heel aantal stond met hun rug naar Thanatos of bevond zich dichtbij Eros en veraf van Thanatos.
Dat is geen toeval. In onze westerse cultuur hebben we een gerichtheid op het maakbare, het manifesteren, het naar de hand zetten. Dat is een prachtige kwaliteit waarmee we veel welvaart bereiken. Maar Moeder Aarde betaalt er inmiddels een hoge prijs voor. En wij ook, als mannen, als mensen.
Want wanneer we het ene goed kennen, hebben we het andere te leren. Wat komen we als mannen tegen in die focus op aanpakken en manifesteren? Aan de kant van Thanatos schuilen ook kwaliteiten: stilte, rust, overgave, opluchting. En de moed om iets los te laten.
Mijn eigen verhaal
Mijn beide opa’s waren ondernemers. Mijn opa Wilson was directeur-grootaandeelhouder van de Wilson gasmeter fabriek in Den Haag en was een trotse man. In de Tweede Wereldoorlog was hij vanwege een Engels paspoort opgepakt door de Duitsers en te werk gesteld in Duitsland. Anderhalf jaar is hij weggeweest en heeft zijn gezin in spanning geleefd. Gelukkig keerde hij terug vanwege ziekte en hoefde hij niet nogmaals naar Duitsland. Mijn vader was toen vijf tot zes en een half jaar oud, en het heeft helaas gezorgd voor een levenslange afstand tussen hen. Het verhaal van opa’s ontberingen in het werkkamp heb ik nooit in detail te horen gekregen. Tim Overdiek schreef een prachtig boek, Zwijgende Vaders, over die te werk gestelde mannen.
Mijn andere opa was joods en directeur-grootaandeelhouder van een metaalfabriek, Vles & Zonen. Tijdens het bombardement van Rotterdam is die vestiging vrijwel geheel verwoest en moest alles opnieuw worden opgebouwd. Dankzij de kracht van mijn oma en het gemengde huwelijk, zij was christin, heeft mijn opa de oorlog overleefd. Maar zesendertig familieleden zijn wel omgekomen, waaronder zijn ouders die op het einde van de oorlog waren verraden op hun onderduikadres.
Onlangs beluisterde ik een ontroerende podcast over die tijd: De Joodse Raad van Twente. Een aangrijpend verhaal over hoe de Twentse afdeling van de Joodse Raad, anders dan de Amsterdamse, actief hielp met onderduiken en daarmee het leven van velen redde. Mijn vriend Arthur Menko, kleinzoon van de voorzitter van die Raad, vertelt het verhaal samen met podcastmaker Allard Amelink. Ik heb het meermaals niet droog kunnen houden tijdens het luisteren.
Verlies als systemisch erfgoed
Wanneer we patronen hebben aan te kijken en verlangen naar transformatie, is het noodzakelijk om het patroon in het licht te plaatsen van je eigen geschiedenis. Wilskracht en focus op veel willen zit in mijn familielijn. Maar soms hebben we niet zoveel te willen. Dan hebben we te buigen bij grote life-events en pijnlijke gebeurtenissen.
Waar heb je jouw patronen terug te vinden in het gedrag van jouw voorouders? Want wat niet is verwerkt, wordt doorgegeven. En niet genomen rouw is daarin van grote invloed. Stilstaan en dieper voelen is heilzaam. En voor veel mannen is het een flinke opgave. Doorzetten, doorgaan, niet achteromkijken: dat is wat we geleerd hebben. Dus het vraagt iets om de andere kant op te bewegen. Het vraagt moed om te stoppen waar je reflex zegt: ga door.
Rouwen als daad van moed
Mijn cliënt van Joodse komaf droeg iets met zich mee dat groter was dan zijn eigen leven. Zijn focus op kracht, op doorzetten, op zich bewijzen: het was niet alleen zijn patroon. Het was ook een antwoord op een onvoorstelbaar verlies dat zijn familie had getroffen.
En hoe kun je leren verlies te nemen wanneer het verlies dat je familie heeft geleden zo immens groot is? Ik zal niet snel vergeten dat ik met hem op de grond heb gezeten om kwetsbaarheid toe te laten en samen te rouwen op de klanken van Schindler’s List.
Leren om verlies te nemen is een opgave. Het vraagt dat je stilstaat bij wat pijn doet, bij wat er niet meer is, of bij wat er nooit is geweest. Het vraagt dat je iets toelaat wat onze westerse reflex liever omzeilt. Maar precies daarin zit de opening. Want verlies dat toegelaten wordt, brengt opluchting en het brengt ruimte. Het brengt contact met jezelf en met anderen op een manier die er anders niet kan zijn.
Thanatos is niet de vijand van Eros. Het is haar voedingsbodem. Wie vol durft te rouwen, durft ook vol te leven.
Even stilstaan
Ik nodig je uit om even stil te staan. Is er iets in jouw leven wat je al een tijdje met je meedraagt zonder het een plek te hebben gegeven? Een verlies, een gemis, een oud verdriet waarover onvoldoende rouw is geweest? Misschien in jezelf, misschien in de generaties voor jou?
Neem deze zomer eens extra tijd om stil te staan, in je eentje met een schrijfboekje. Luister naar wat muziek dat je raakt en laat je pen schrijven. Laat je verrassen door wat er uit je pen rolt. En zoek daarna iemand op die je dierbaar is en deel wat er in je is opgekomen. Ook al ben je wellicht gewend om veel alleen te doen, je hoeft het niet alleen te dragen.
En wordt het niet eens tijd om wat langer met een groep gelijkgestemde mannen de diepte in te gaan? Kijk dan eens naar het Jaarprogramma Mannelijk Meesterschap jaargang 2026/2027 welke start op 20 november 2026.